بررسی جامع معماری رمانسک

رمانسک در اروپا سالها پس از سقوط امپراطوری روم غربی و با تحولات مهمی كه در اروپای غربی اتفاق افتاد و پس از برخوردها، كوچ و مهاجرت اقوام مختلف به تدريج در يک دوره دويست ساله يعنی صده ی يازدهم و دوازدهم در اروپا سايه افكند.

سبک رمانسک  (Romanesque) به معماری اروپا اشاره دارد که در قرن 10 میلادی آغاز شد و تا قرن 12 یعنی روی کار آمدن سبک گوتیک ادامه داشت. همانطور که از نام آن پیداست، این سبک بر پایه‌ی شیوه‌های معماری رومی استوار است و با ویژگی‌هایی همچون دیوارهای ضخیم، طاق‌های گرد و برج‌های بزرگ شناخته می‌شود.

• واژه رمانسک :

ابتدا یک باستان‌شناس در اوایل قرن 19 میلادی از نام رمانسک (معماری رومی وار) برای توصیف معماری اروپای غربی بین قرن 5 تا 13 استفاده کرد؛ اما در این دوره، قدمت حقیقی بسیاری از ساختمان‌ها هنوز به طور قطعی مشخص نبود. امروزه این کلمه به تاریخ محدودتری بین اواخر قرن 10 تا 12 میلادی و سبکی اشاره دارد که بعضی از ویژگی‌های سبک بعد از خود، یعنی سبک گوتیک را به نمایش می‌گذارد اما همچنان به طاق‌ های گرد رومی وفادار بوده است.

• هنر رمانسک :

اصلی ترین هنر دوره رمانسک، معماری است.  نقاشی و پیکرتراشی رمانسک انتزاعی است. آشتی معماری و پیکر تراشی در دوره رمانسک بود. زیرا در سده 8 و 9 م پیکر تراشی سنگی از اروپای غربی حذف شد و احیای آن در رمانسک بود. پیکره ها در سردرها و سر ستون ها کلیسا به کار برده می شد. نقاشی دیواری به صورت وسیع وجود داشت و در خدمت کلیسا و دین بود اما آثار کمی به جا مانده است.  نقاشی و تذهیب کاری برای نسخ خطی مذهبی برای کتاب های دینی و انجیل بسیار به جا مانده است.

• معماری رمانسک :

این معماری در بناهای مذهبی ظهور کرد. معماری رمانسک حاصل جنبش های اصلاح طلبانه در کلیسا بود که مایل به سادگی و صراحت داشت. کلیساهای با قوس نیم دایره ای به سبک روم باستان و ستون های ضخیم از ویژگی های این دوره است. اوج سبک رمانسک در اواخر قرن 11 بود که جنگ های صلیبی آغاز شد.کلیسای پیزا از پرصلابت ترین و پرشکوه ترین کلیساهای رمانسک است.

ویژگی های کلیساهای رمانسکی :

• کلسیاهای رمانسک در ادامه باسیلیکای رومی است
• کلسیا ها ساده با تزیینات اندک
• عظمت کلیسا با استفاده از دیوارهای عظیم سنگی نشان داده می شد
• فضای کلیسا کم نور بود
• فضای داخلی برخی از کلیساها دژ مانند بود که به عنوان معماری نظامی کلیسا یاد میشود

ویژگی های معماری رمانسک  :

• استفاده از جرزهای سنگین
• افزايش ارتفاع بخصوص در صحن مركزی يا شبستان كلیساها و راهروهای جانبی دارای طاقچه ای درون ديواری
• حجم های كلیساها از احجام هندسی ساده و بزرگ با زاويه قائمه نظیر مكعب ، مكعب مستطیل ، استوانه و نیم استوانه تشكیل يافته اند بر عكس بیزانس.
• دو طبقه شدن كلیساهای جامع
• محراب در حجم بیرونی، قابل تشخیص و بصورت پلكانی
• استفاده از ستون پيكره چسبيده به ديوار و تنديس های (پيكره ها) مقدس به عنوان تزئينات نمای خارجی
• استفاده از پلان مستطيل شكل باسيليكایی (پلان محور گرا و طولی)
• فضاهای تاریک
• رواج طاق زنی روی دیوار ها و ستون ها
• بكاگیری قوس های نیم دايره ی رومی در سقف ها و نماها
• استفاده از طاق های گهواره ای
• استفاده از طاق های ضربدری

دوره های معماری رمانسک :

رمانسک اولیه یا همان آغازین (First Romanesque) به ساختمان‌هایی در ایتالیا، اسپانیا و بخش‌هایی از فرانسه اطلاق می‌شود که ویژگی‌های سبک رمانسک را در برمی‌گیرند و آن را با نام رمانسک لمباردی (Lombard Romanesque) نیز می‌شناسند. این ساختمان‌ها در اواخر قرن 10 میلادی و قبل از تأثیر صومعه کلونی (Cluny Abbey) بر روی معماری ساخته شده‌اند و در نتیجه، بسیار ساده ‌تر و غیر حرفه‌ای ‌تر هستند.

 دیوارهای ضخیم، عدم استفاده از مجسمه و به کار گرفتن طاق‌های تزیینی با الگوهای ریتمیک از جمله ویژگی‌های رمانسک لمباردی به شمار می‌رود.

عبارت هنر پیش-رمانسک (Pre-Romanesque art) معنای وسیع‌تری دارد و آن را اغلب برای اشاره به هنر اوایل قرون وسطی و مسیحیت به کار می‌ برند. در نتیجه معمار اسپانیایی ژوزپ پوچ ای کادافالچ کلمه‌ی رمانسک اولیه را اختراع کرد تا در مفهوم آن اشتباهی پیش نیاید.

 سقف ساختمان‌های سبک رمانسک آغازین را بیشتر از چوب میساختند و با توجه به روش معماری آن‌ها، فشار زیادی بر روی دیوارهای کناری و به سمت بیرون ساختمان وارد میگردید. به همین دلیل به مرور زمان، طاق‌های آهنگ (طاق گهواره) که ساده و نیم دایره‌ای شکل بودند، جای خود را به طاق تاژ و متقاطع دادند که در سبک گوتیک به اوج خود رسید.

سبک های معماری رمانسک :

• سبک لومباردی
• سبک نرماندی
• سبک توسکان
• سبک آکتین
• سبک کلونی – بورگونی

گستره معماری رمانسک  :

گسترش معماری سبک رمانسک در اروپا بطور مشخص در چهار كشور فرانسه، آلمان ، انگلیس و ایتالیا قابل بررسی است البته اسپانیا نیز دارای آثار ارزشمندی از معماری رمانسک است. معماران سبک رمانسک با ظرافت و نوآوری با شرايط، مقتضیات و خصوصیات هر كشور و منطقه خود وفق داده اند. اين تنوع ساخت و استفاده از شیوه های گوناگون سبک رمانسک را دارای شاخه های فرعی بسیار كرده است بطوری كه تنها در فرانسه ده سبک مختلف وجود دارد.

• معماری رمانسک در فرانسه :

یکی از سرزمین هایی که از نظر معماری پس از ایتالیا قابل توجه است کشور فرانسه می باشد.  با اينكه تا زمان آغاز سبک معماری رمانسک اين كشور به فرمها و اشكال مختلفی تقسیم گرديده كه در میان آنها می توان هفت نوع مختلف از كلیسا های رمانسک را در سراسر فرانسه شناخت. در معماری رمانسک فرانسه می توان به دو كلیسای سن مارتین تورس و کلیسای کلونی دوم به عنوان اثرات شاخص اشاره نمود.

• معماری رمانسک در انگلستان :

رمانسک را در انگلیس بیشتر با نام معماری نورمان (Norman architecture) می‌شناسند. ویژگی های معماری رمانسک در انگلستان را می توان، دیوارهای ضخیم و ستونهای داخلی قطور که اغلب استوانه ای هستند و از نظر پلان این بناها دارای پلانی طولی و به عبارتی بسیار کشیده اند و بازوهای عرضی آنها نسبت به بناهای دیگر سبک رمانسک بیش از حد معمول بیرون کشیده شده اند، محراب در این کلیساها به شکل ادامه پلان و بسیار طولانی است. همچنین برجهای مربع با سقفهای مسطح بر روی محل تقاطع در صحن و بازوهای عرضی از دیگر ویژگی معماری رمانسک در انگلستان است. ویژگی دیگر این معماری این است که بر خلاف کلیساهای با سیلیکایی در ایتالیا و دیگر نقاط، نمای کلیساها در پشت برجها مخفی می شوند و وضعیت داخلی کلیسا را نمی توان از نمای بیرونی تشخیص داد.

• معماری رمانسک در آلمان :

سبک رمانسک از دل عصر تاریکی بیرون آمد و به اروپا روشنایی بخشید. بسیاری از کلیساهای آلمان از جمله 12 کلیسای رمانسک کلن به این دوره تعلق دارند. یکی از مهم‌ترین ساختمان‌های رمانسک کشور آلمان، کلیسای جامع اشپیر است که در قرن 11 میلادی، بزرگ‌ترین ساختمان در دنیای مسیحیت و نمادی از قدرت خاندان سالیان (Salian) به‌شمار میرفت.