- باران ؛ عامل اصلی شکل گیری معماری گیلان :
باران مداوم و رطوبت نسبی زیاد منطقه، عامل اصلی شکل گیری معماری و شهرسازی در این سرزمین است.
در چنین محیطی احداث ساختمان باید با پیش بینی های دقیق و مشخصی صورت گیرد تا بنا بتواند در برابر کلیه ی نفوذ های رطوبت (از طریق سقف با ریزش باران و. از کف با استفاده از خاصیت موئینگی) برای زمان معین(که بستگی به عملکرد آن بنا دارد) دوام آورده و آماده ی استفاده باشد.
- مشخصه های مهم معماری گیلان :
جنس دیوارها در خانه های این منطقه آجری یا خشتی است که با ملات و کاه گل کارگشته و با گچ و نقش ویژه پوشیده می گردند .
ناودان ها که همیشه روکار نصب می گردند و به آب انبار هدایت می شدند .
در ساختمان های سنتی بدلیل کمبود نور طبیعی از پنجره های بزرگ و رو به آفتاب با بهره گیری از رنگ های روشن استفاده می شد .
به این دلیل که در فصول پر باران سال وزش باد از سمت شمال غرب و غرب ، گاهی همراه با رگبار تند به ساختمان ها می خورد ضلع غربی کاملا بسته می باشند ، زیرا آب بندی پنجره همواره با مشکلات جدی روبرو بوده است .
قرارگیری خانه در وسط حیاط به لحاظ کمک به تنفس بیشتر بنا از چهار طرف است .
- دسته بندی ویژگی های معماری بومی گیلان :
پس از بررسی و تحلیل معماری بومی گیلان به این نتیجه می رسیم که این معماری دارای ویژگی های شکلی و عملکردی است که تشکیل دهنده ی هویت خاص خود می باشند. به طور کلی می توان این ویژگی ها را به صورت زیر دسته بندی نمود:
۱- شکل گیری الگوی معماری بومی خانه های گیلان بر پایه ی مدولی از مربع است که به صورت خطی و معمولا در امتداد شرقی-غربی(عمود بر مسیر جریان باد محلی) توسعه می یابد.
۲- در جلوی نمای اصلی خانه، ایوان قرار دارد که فضای اصلی زندگی به حساب می آید. ارتباط و دسترسی اتاق ها به یکدیگر نیز معمولا از طریق این ایوان صورت می گیرد. در بسیاری از خانه ها، بخشی از این ایوان وسیع تر شده و فضای زندگی و فعالیت های اصلی خانه برای مدت طولانی از سال به آن منتقل می شود.
۳-در اتاق ها عملکرد ویژه ای پدید نمی آید و بر اساس تغییر فصل ها و نیازهای خانواده، مصارف گوناگونی پیدا می کنند. انتقال فعالیت های خانواده از ایوان به داخل اتاق ها در ایام سرد سال صورت می پذیرد.
۴-تیپولوژی بنا از لحاظ رعایت نیازهای خانواده، محرمیت ها و تقسیم بندی ها و روابط اجتماعی، دارای مرزها و محدده های نامرئی می باشد. شرایط اقلیمی حاکم و اجبارها، گونه ی ساخت خاص خود را تحمیل می نماید. در نتیجه عامل اصلی و موثر در شکل گیری این معماری، اقلیم بوده و بهزیستی اجتماعی ساکنین و اعضای خانواده با در نظر گرفتن این محدودیت صورت گرفته است.
۵-بناها در محدوده ی باز گیاهی قرار می گیرند و تقسیم بندی ها و تفکیک های قاطع و مشخصی آن ها را از یکدیگر جدا نمی کند. مرز این مالکیت ها توسط درخت، شمشاد، چپر و نظایر آن معین می شود. فضاهای جنبی مانند انبار ها در محوطه ی حیاط به صورت پراکنده استقرار می یابند.
۶-ساختمان به دلیل جلوگیری از نفوذ رطوبت از سطح زمین بالاتر قرار گرفته و در فضای بین زمین و کف جریان هوا سبب تبخیر رطوبت و تهویه ی هوا شده و سبب خشک و قابل استفاده شدن کف ساختمان می شود. در صورت دو طبقه بودن خانه، فضاهای زندگی در طبقه ی بالای ساختمان واقع است و همکف اختصاص به طویل، انبار و نظایر آن دارد.
۷-ایستایی ساختمان از چوب تامین می شود. این مصالح در بدنه ها نیز استفاده می شود. به عنوان پوشش نهایی، بنا با خشت پوشییده شده و با گل اندود می شود. این سازه معمولا به صورت سنتی توسط یک استاد نجار ساخته می شود. در معماری کویری این وظیفه را یک استاد بنا به عهده دارد.
۸- سقف به علت ریزش مداوم باران همیشه شیبدار است. سقف رایج و متداول چهار شیبه است که برای تخلیه ی آب باران و جلوگیری از نفوذ رطوبت به داخل مناسب تر است. امتداد این سقف معمولا در جبهه ی مقابل به باد های موسمی بلندتر بوده تا مانع از رسیدن آب باران به بدنه ی بنا شود. پوشش سقف ها اغلب گیاهی است و از محیط اطاف تامین می شود. در مناطق جنگلی قطعات چوب و تخته و در مناطق جلگه ای الیاف گیاهی مانند ساقه ی برنج و در مناطق شهری سفال به عنوان پوشش نهایی سقف شیبدار به کار می رود. سازه ی سقف به طور مستقیم روی ستون های چوبی اصلی بدنه ها تکیه می کند و اغلب از دیوارهای جداکننده مستقل است.