قلعه زیویه

• معرفی :

-قلعه زیویه یا دژ زیویه

-ارگ حکومتی زمان مادها و سکاها

-در محوطه‌ای تاریخی به همین نام

-محوطه بر رأس کوهی در ۴۲ کیلومتری شرق شهر سقز

-در 55 كيلومتري جنوب‌شرقي شهرستان سقز كردستان، در شمال روستايي موسوم به همين نام قرار دارد و ثبت در فهرست آثار ملّي در مورخ 04/10/1346 به شماره 762

-نام امروزی سقز از قوم سکاها نشات گرفته (زمان قدرت مادها در هگمتانه، سکاها در مناطق غربی ایران و گویا در زمان اتحاد این دو قوم، اسکیت یا ساکز به عنوان مرکز حکومت سکاها و به مرور زمان تبدیل به سقز)

-سابقه ی پویایی و فعالیت در این دژ حداقل به حدود ۳۵۰۰ سال قبل (هزاره اول قبل از میلاد)

• معماری و ساختار ارگ:

-دژ باشکوه زیویه، دارای ۴۰ هکتار وسعت و بین 90 تا 110 متر ارتفاع از سطح زمین‌های اطراف

-این کاخ‌دژ شامل: تالارها، حیاط، اتاق‌های تو در تو و دوطبقه، تخت‌گاه‌های گوناگون، یک تالار ستون‌دار با ۱۶ پایه ستون سنگی، انبار غله، دروازه ورودی قلعه و پایه ستون‌های تاج دروازه ورودی

-ورودی اصلی کاخ‌دژ زیویه در بخش شرقی با ۲۱ پله سنگ‌چین

-دو دروازه هم در شمال و جنوب این قلعه (دروازه‌ سمت قله کوه، مزین به کاشی کاری )

-ساختمان این کاخ‌دژ، سه طبقه بوده (به شكل ساختمان‌های مهندسی‌ساز امروزی است و دارای پنجره و راهروهای متعدد و خیلی بزرگ، ایوان یا بالكنی زیبا و جالب، دوازده سر ستون سنگی با چند ستون سنگی، و دو دروازه سنگی حجاری شده بسیار بزرگ)

-طبقه اول که قسمتی از دیواره‌هایش کماکان وجود دارد، به احتمال زیاد، عبادتگاه بوده (همسطح بودن این عبادتگاه در دامنه تپه احتمالا به این خاطر است تا به آسانی در دسترس عموم مردم)

-طبقه دوم به‌علت شیب زمین، روی یک سکوی مثلثی سنگی ساخته شده- کاربرد مسکونی (اتاق‌های تودرتو و رنگ‌آمیزی شده به رنگ کرم، آبی، آجری و سیاه- کشف تیر و کمان و پیکان‌های مفرغ در این طبقه حدس محل اسکان نیروی نظامی و مهمات لشکری

-طبقه سوم حاکم‌نشین - دارای انبار غله وجای امن برای روزهای محاصره و جنگ- اتاق‌های وسیع با در و پنجره‌های بزرگ و ۱۲ سرستون سنگی و تعدادی ستون سنگی و چوبی

• پيشينه تاریخی:

کاخ‌‌دژ زیویه متعلق به قوم مانا که پایتختشان در «ایزیرتی» یا همان سقز (حرفه دام‌پروری)

استفاده از اختلاف بین اورارتویی و آشور و اتحاد حکومت مانتائی

اولین بار، نام زیویه در سالنامه‌‌های سارگن دوم، پادشاه آشوری (تهاجمات و یورش‌های خود برای سركوب اقوام مانتائی ساكن در منطقه زاگرس در قرن نهم تا ششم قبل از میلاد)

تصرف ایزیرتو (پایتخت مانتائی‌ها) و شکست ایرانزو شاه مقتدر - قلعه مهم مركزی مانتائی‌ها به نام ایزیپیه (زیپیا یا زیپیه) و آرمائیت (قپلانتوی کنونی) به تصرف آشوری‌ها درآمده و به آتش کشیده (ایزیپیه یا زیپیای ذكرشده در سالنامه پادشاه آشوری، زیویه فعلی)