بررسی جامع ماسوله ( 207 اسلاید )

در این پاورپوینت بسیار بسیار کامل ، تمام ویژگی های جغرافیایی ، اقلیمی ، تاریخی ، جامعه شناسی و معماری منحصر به فرد ماسوله مورد بررسی قرار گرفته است .

این تحقیق از دو بخش کلی زیر تشکیل شده است :

• بخش اول : معرفی روستای ماسوله
• بخش دوم : بررسی معماری اقلیمی و بومی روستای ماسوله

در ادامه به  برخی از مطالب قرار گرفته در فایل اشاره می شود :

• موقعيت جغرافيايي ماسوله :

ماسوله در غربي ترین قسمت استان گيلان – عرض جغرافيايي 13 09 ً37 شمالي و طول جغرافيايي 14 59 ٌ48 شرقي – در منتهي اليه منطقه مرطوب خزري، واقع در دره رودخانه اي كه سرچشمه هاي آن نزديك دومين قله بلند كوه هاي طالش (ماسوله داغ با ارتقاع 3050 متر‌) است قرار دارد.

ماسوله با وسعتي معادل 16 هكتار در منتهي اليه غرب رشته كوه هاي البرز قرار دارد كه از شرق به شهرستان فومن، از غرب به شهرستان خلخال، از شمال به شهرستان ماسال و از جنوب به تارم عليا منتهي مي شود.

استقرار ماسوله ميان سه منطقه گیلان، خلخال و زنجان موقعيتي ويژه محسوب مي شود.

• خصوصيات اقليمي ماسوله :

ماسوله داراي آب و هواي معتدل و مرطوب در تابستان و سرد و مرطوب در زمستان مي باشد.

بخاطر ارتفاع زياد ماسوله از سطح دريا که حدود 1050 متر مي باشد و همچنين قرار گرفتن در کوهپايه ، داراي آب و هوای سردسيري يا به عبارت ديگر کوهستاني است ، خصوصاً اينکه از سه طرف کوهستان بر اين محل مشرف است و به همين علت هواي آن خنک مي باشد .

• ماسوله کهنه :

مردم در گذشته دور در ارتفاعی بالاتر به نام کهنه ماسوله که در شمال غربی و در 6کيلومتری ماسوله کنونی واقع شده زندگی می کردند که بنا بر طوفان يا زلزله يا بيماری آنجا را ترک کرده اند .

ماسوله جدید پس از ترك مردم از كهنه ماسوله ( احتمالاً به واسطه شیوع طاعون در سال 943 هـ . ق) ، توسط ساكنان آن در 6 كیلومتری شهر متروكه احداث شد.

در اینکه قدمت ماسوله به چه زمان می رسد اختلاف نظر زیاد است . برخی قدمت آن را هزار و سیصد سال و جماعتی دیگر قدمت آن را به دو هزار پانصد سال پیش نسبت می دهند .

بافت معماری ماسوله در دوران زندیه شکل گرفته است .

ماسوله در گذشته به دلیل قرار گرفتن در محل تلاقی معابر كوهستانی میان آذربایجان ، زنجان ، گیلان و تالش اهمیت فوق العاده ای داشت. گذرگاه های منشعب از ماسوله كه دارای موقعیت نظامی نیز بود، شاهد حوادث و سوانح بسیاری در این ناحیه كوهستانی بوده است.

• بافت شهري:

شكل پلكاني شهر كه در امتداد شيب كوه رو به جنوب و در طول خطوط توپوگرافي زمين كشيده است پاسخگوي فعاليت‌هاي روزمره شهر ماسوله مي‌باشد.

اين شكل شامل چهار محله اصلي است كه همه آنها حول بازاري كه به منزله قلب شهر مي‌باشد جمع شده‌اند و اين امر گوياي اين حقيقت است كه كالبد بازار و حيات اقتصادي بازار اصلي‌ترين معيار در شكل گيري كل شهر بوده است.

• بازار ماسوله :

از شاخصه هاي شهري ماسوله، مي توان از بازار آن نام برد. بازار ماسوله در واقع قلب اين شهر بوده و هست و از پرجاذبه ترين نقاط ديدني اين شهر براي علاقمندان به بناها و شهرهاي قديمي است.

اين مجموعه در مرکز شهر واقع شده و توسط چهارمحله مسجدبر، خانه بر، کشه سر و اسدمحله احاطه شده است. هر چهار محله ، بطور مستقل به بافت بازار شهر ارتباط بي واسطه دارند.

• بقعه عون بن علی یا عون بن محمد حنیفه بن علی :

این بقعه به عنوان محور بـُقاع منطقه و محل اصلی تجمعات مذهبی ساكنان ماسوله به شمار می آید.  بقعه در كنار مسجد قرار دارد و به قلندرخانه نیز معروف است. این امر می تواند نشانگر اعتقادات صوفیانه اهالی منطقه نیز باشد.  پلان بقعه هشت گوش است و گنبدی دو پوش دارد.

شهر ماسوله در سال ۱۳۵۴ هجری خورشیدی طی شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده است.

این شهر هم‌اکنون در برابر مسائلی مانند ریزش سنگ، سیل، رانش زمین، زمین‌لرزه، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی و تخریب و… حفاظت می‌شود؛ و در صف انتظار جهت ثبت به عنوان میراث جهانی برای حفاظت بیشتر قرار دارد.

• معماری منحصر به فرد ماسوله :

آميزه اي از فرهنگ هاي سه گانه طالش، تركي و گيلكي از يكسو و طبيعت هاي سه گانه جنگلي، مرتعي و كوهستاني، از سوي ديگر، فرهنگ و تمدن خاصي را به وجود آورده كه اولين نمايه كالبدي آن، شهرسازي و معماري خاص ماسوله است.

در حالي كه اين كالبد، متاثر از ارتباطات پيچيده و ويژه اجتماعي و اقتصادي اين زيستگاه كهن مي باشد، به شدت بر ارتباطات فوق تاثير گذار است. بدين ترتيب در يک همكنش مداوم و مستمر، پويائي شگفت انگيزي در حيات تاريخي الگوهاي زيستی ماسوله به وجود آورده است.

• روستای پلکانی ماسوله :

ويژگي ديگر ماسوله وضعيت خاص بناهاي اين شهرک است . بناهاي اين شهرک درکناره شمالي ماسوله رودخان به طرز زيبا و با مهندسي خاص به طرف کوهپايه پيش رفته است . قرار گرفتن خانه ها و ديگر ساختمان ها طوري است که با يک نگاه گويي پلکانی بزرگ از کوه به دره کشيده شده است .

مسیرها در ماسوله با بافت شهری پلکانی طراحی شده اند که با شیب ملایم محیط هماهنگ باشند. دو نوع مسیر دسترسی شهری در ماسوله وجود دارد . یکی مسیرهای طولی و موازی که تعداد آنها کم و دوم مسیرهای عرضی است که تعداد آنها بیشتر است.

از ویژگی های بسیار مهم ماسوله استفاده از بام خانه ها به عنوان مسیر است . شهروندان در استفاده از بام خانه های خود به عنوان یک مسیر عمومی توافق دارند . در واقع پشت بام ها حیاط اجتماعی مردم است که در مراسم مختلف و جشن ها به فضاهای تجمع شهری تبدیل می شوند . قدم زدن در پشت بام ها یک زندگی جمعی است . افراد در پشت بام هایی با ارتفاع های مختلف دید و منظرهای متنوعی از طبیعت را تجربه می کنند .

• تاثیرات اقلیمی بر معماری بومی ماسوله :

ماسوله بین دو شهر رشت و زنجان واقع شده است . شهر رشت دارای اقلیم معتدل و مرطوب و شهر زنجان دارای اقلیم سرد است ، بنابراین اقلیم ماسوله تلفیقی از این دو اقلیم است .

از آنجا که اقلیم ماسوله ترکیبی از دو اقلیم معتدل و مرطوب و اقلیم سرد می باشد ، معماری بومی آن نیز تلفیقی از معماری بومی در دو اقلیم معتدل و مرطوب مناطق شمال ایران و معماری بومی اقلیم سرد مناطق شمال غربی ایران است .

• معماری برونگرای ماسوله :

از آنجا که در مناطق معتدل و مرطوب بهترین راه حل جهت تنظیم شرایط محیطی استفاده از جریان باد و تهویه هوا می باشد ، بهترین مورفولوژی معماری با فرم برونگرا است .

در این فرم جهت تامین آسایش انسان ، ساختمان ها را تا حد ممکن در ارتفاع بلندتر از سطح زمین و از دو یا چهار طرف باز و به صورت برونگرا می سازند . این حالت این قابلیت را می‌دهد تا محدودیت‌های نورگیری در شرایط سخت آب و هوایی و دسترسی‌های افقی و عمودی مشکلی نداشته باشند.

وجود بالکن ها به عنوان فضای زیستی که باعث تلفیق فضای داخلی ،  با فضای خارجی ساختمان شده است و همچنین پنجره های بزرگ در نمای ساختمان همگی دال بر برونگرایی معماری ماسوله است .

راه کارهای کلی طراحی اقلیمی روستای ماسوله:

• استفاده از شکل زمین در برابر باد مزاحم
• شکل و نحوه قرار گیری ساختمان به منظور کاهش تلاطم باد در زمستان
• استقرار بافت شهري در قسمت مياني و جنوبي کوهپايه

در ماسوله نیز مانند سایر شهرهایی که در منطقه کوهستانی واقع شده اند :

 بافت شهری در قسمت پایین دره قرار نمی گیرد ، چون در هنگام شب هوای سرد که سنگین تر است به پایین دره نفوذ می کند و همچنین در این قسمت از دره خطر سیل وجود دارد.

از طرف دیگر سمت شمالی کوه همواره در سایه قرار دارد و بسیار سرد است و باعث عدم اسایش ساکنین می گردد.

همین طور قسمت بالای کوه نیز به دلیل شدت زیاد باد و عدم وجود حصار برای کنترل آن برای استقرار بافت شهری مناسب نمی باشد .

بهترین قسمت برای استقرار بافت شهری و سازگاری هر چه بیشتر با شرایط زیست محیطی در قسمت وسط کوهپایه و در سمت جنوبی آن است که جهت بناهای مختلف با جهت شیب طبیعی زمین هماهنگی دارد به همین دلیل بخشی از بناهای شهر رو به جنوب و تعدادی نیز رو به جنوب شرقی است.

خانه هاي ماسوله اغلب داراي دو طبقه است. هر خانه در مجموع از دو قسمت تشكيل شده است:

• قسمت زمستاني :

 قسمت زمستاني منازل را در زبان محلي "سومه" مي نامند. برخی اهالی قدیمی در ماسوله، معتقدند که چون این محل در ۶ ماه از سال محل انزوا و دوری گزیدن از سرما است ، مفهوم آن از همان صومعه ریشه می‌گیرد.  سومه از اتاقي كوچك كه معمولاً در عقب خانه جاي دارد و از نور چنداني برخوردار نيست ، شكل گرفته است. تنها نقطه ي نورگير آن روزنه اي است به نام "لون". در وسط اين اتاق كوره اي كه از آن براي آشپزي و تهيه غذا و همچنين تأمين گرما استفاده مي شود ، تعبيه شده است. در گرداگرد اتاق طاقچه هايي ساخته شده كه ظروف گوناگون چيني و مسي بر روي آن جا مي گيرد.

• 2- قسمت تابستاني :

يا اتاق پيشخوان ، داراي پنجره هاي اروسي چوبي و بالارو است. اين پنجره ها داراي گره هاي چيني هندسي است و با شيشه هاي رنگارنگ تزيين مي شود. بعضي از خانه ها علاوه بر پيشخوان ، اتاقكي بر بام منزل دارند كه به زبان محلي به آن "برج" گفته مي شود. اين اتاق تنها در تابستان مورد استفاده قرار مي گيرد. در اتاق پيشخوان،  طاقچه هاي جانبي ديده مي شود.

• مصالح مورد استفاده :

مصالح استفاده شده در قسمتهای مختلف بنا متفاوت و ترکیبی از سنگ ، خشت و چوب است که همگی محلی و بوم آورد است . ایستایی بنا روی یک قطعه سنگ یکپارچه است.

• مراحل ساخت خانه در ماسوله :

دیوارها معمولا تا طبقه اول با سنگ لاشه و پس از آن از خشت و بعد از آن نیز تا زیر سقف دوباره از سنگ لاشه استفاده می شود . در فواصل مختلف و برای پخش نیروهای وارده از سقف به پایین به طور یکنواخت از کلاف بندی یا به اصطلاح محلی چوب بست استفاده شده و نوع چوب به کار رفته در آن مازو است.

پس از دیوار چینی روی دیوارهای عمود بر مسیر تیرهای اصلی به نام جبرین از چوب مازو موازی با مسیر قرار می گیرد . تیرهای اصلی ، ضخامتی حدود چهل سانتی متر دارند . دلیل این که این تیرها در دیوار نما قرار نمی گیرند ، وجود تعداد زیادی بازشو می باشد ، که باعث می شود این دیوار قابلیت باربری نداشته باشد . از تیرهای دیگری در نزدیکی دیوارها برای کمک به توزیع نیروها کمک گرفته می شود . در برخی مواقع وقتی عرض اتاق زیادتر می شود از دو جبرین استفاده می شود.

روی جبرین تیرچه هایی به نام ورده به فاصله ۲۰ الی ۳۰ سانتی متر و از چوب راش که از جنگل های همان محل به دست می آید استفاده می شود .

روی تیرچه ها تخته کوبی یا داچین می کنند . داچین قطعه قطعه کردن چوب ها مثل هیزم است .

در نهایت روی تخته ها سرخس وحشی گذاشته میشود که در اصطلاح محلی به آن خرف می گویند. این گیاه در تابستان جمع آوری و خشک می شود . دوام آن پس از خشک شدن افزایش پیدا می کند. این گیاه به عنوان عایق رطوبتی عمل کرده و مانع جذب و نفوذ آب به فضای داخلی ساختمان می شود.

به عنوان آخرین متریال پوشش سقف ، گلی به نام فوش است که بر روی سرخس ها ریخته می شود که به کمک فوش ، شیبی ملایمی را در سقف برای دفع آب باران ایجاد می کنند.

درب ها و پنجره ها در ماسوله معمولاً چوبی است. بازشوها در جهت شمالی و شرقی و غربی به حداقل رسانده شده است

گلدان‌های رنگارنگ شمعدانی و دیگر لوازم تزیینی در بالکن‌ها، زیبایی خانه‌های پلکانی ماسوله را چند برابر کرده‌اند.

این پاورپوینت بسیار کامل در 207 اسلاید ، به جرات کامل ترین پاورپوینت موجود در مورد ماسوله می باشد که تمام ویژگی های مختلف آن را مورد بررسی قرار داده است . این فایل حاصل ساعت ها جستجو ، تحقیق و جمع آوری مطالب از منابع ، فایل ها و سایت های مختلف می باشد و مطمئنا مشابه ان را در هیچ سایت دیگری نخواهید یافت .

• فایل های پی دی اف کمکی :

1-مقاله ای با عنوان " تاریخ ماسوله " نوشته نورا قویروح-  در 33 صفحه

2-مقاله ای با عنوان " شیشه های رنگی و گره چینی در ماسوله  " نوشته رضا مهدیزاده و سهند فرخی و دکتر حسین معتمد چابکی – در 12 صفحه

3-مقاله ای با عنوان "  تاثیرات ناشی از سوء رفتارهای انسانی و عکسالعملهای طبیعت در ماسوله  " نوشته بهاره اکبری و رضا رحیم نیا – در 12 صفحه

4-مقاله ای با عنوان "  مطالعه و شناخت آرایه های تزئینات معماری ابنیه مسکونی شهر تاریخی ماسوله " نوشته سعید حسن پور و احد نژاد ابراهیمی – در 16 صفحه

5-مقاله ای با عنوان " قیاس تزئینات گره چینی در ساختار بصری پنجره های بازشو دو روستای تاریخی ماسوله و ابیانه " نوشته سعید حسن پور و سیروس جمالی  - در 19 صفحه