معماری بیوفیلیک

• تعریف واژه بیوفیلیک :

واژه بیوفیلیک را میتوان این گونه بیان نمود:

بیو حالت پیشوندی فرمی است که ابتدای اسم ها، صفت ها و قیدهایی استفاده میشود که به چیزهای زنده و یا زندگی انسان ها مربوط می شوند (نوحی بزنجانی و نیک پور، 1400)

ریشه آن واژه به یونانی به معنای زندگی انسان و زندگی ارگانیک است. بیو در حالت اسمی به عنوان مخفف واژگان بیوگرافی و یا بیولوژی به کار برده میشود، که در اینجا فرم مخفف بیولوژی که به معنای علم زیست شناسی و مربوط به حیات و زندگی است، مد نظر است. (زارع، 1399، 19)

بیوفیلیا واژه ای است که برای اولین بار توسط اریک فروم، روانشناس آلمانی در سال 1964 میلادی ابداع شد. این واژه به معنای عشق به طبیعت است و به تمایل ذاتی انسان به برقراری ارتباط با دنیای طبیعی و موجودات زنده اشاره دارد.

فروم معتقد بود که این تمایل، بخشی جدایی ناپذیر از فطرت بشر است و نقش مهمی در سلامت روان و رفاه انسان ایفا میکند .

• طراحی بیوفیلیک :

کلرت (2008) پیشگام ارائه چارچوب در معماری بیوفیلیک بود.

به دنبال آن، کلرت و کاالبرز (2015) با معرفی چارچوب جدیدی که شامل 24 شاخص در 3 گروه بود گامی دیگر در این مسیر برداشتند.

این دو چارچوب که شباهت های زیادی به هم داشتند در ادامه توسط دنبال کنندگانشان مورد بازنگری و به روزرسانی قرار گرفتند ( براونینگ ورایان, ,2020 کلرت 2018).

 در حقیقت کلرت، نظریه بایوفیلیا را در علم زیست شناسی اجتماعی پذیرفته و آن را در طراحی محیط های مصنوع ساخته شده به کاربرد و اصطلاح  » طراحی بیوفیلیک « را مطرح نمود. به گفته وی، میتوان بایوفیلیا را یک پیوند گمشده در طراحی پایدار دانست .

در واقع طراحی بیوفیلیک فلسفه ای نو در معماری و طراحی محیط زیست است که بر به کارگیری خلاقانه عناصر و ایده های طبیعی در طراحی فضا تمرکز دارد. این نوع طراحی به دنبال ادغام و بهره مندی از جلوه های مختلف طبیعت در فضاهای معماری است تا انسان را با طبیعت پیوند زده و الهام بخش زندگی در کنار آن باشد.

پس طراحی بیوفیلیک، طراحی و ساخت بنا » با توجه به طبیعت در ذهن « است.

طراحی بیوفیلیک فقط به کاشتن گل و گیاه بر روی دیوارها و بام ساختمانها خلاصه نمی شود؛ بلکه این مفهوم عمیق تر به جایگاه انسان در دنیای طبیعی و نقش طبیعت در زندگی انسان می پردازد.

• هدف طراحی بیوفیلیک :

هدف طراحی بیوفیلیک ایجاد فضایی است که در آن انسان با احترام و قدردانی با طبیعت تعامل داشته باشد و این تعامل به یک امر عادی و همیشگی و نه یک استثناء یا اتفاق نادر تبدیل شود .

رویکرد طراحی بایوفیلیک بر ضرورت حفظ، افزایش و بازگرداندن تجربه های مفید طبیعت برای بشر از طریق معماری، مهندسی، معماری منظر و برنامه ریزی شهری تأکید می کند.

امروزه در غرب طراحی بایوفیلیک به عنوان رویکرد نوینی در طراحی محیط های ویژۀ کودکان از قبیل کاربری های آموزشی، مسکونی، موزه های کودکان، موزه های علوم و تاریخ طبیعی، مراکز آموزش طبیعت، و غیره اتخاذ میشود. با توجه به نتایج رضایت بخش این رویکرد در غرب، لزوم آشنایی و کاربرد آن در کشور ما نیز دیده میشود. بنابراین در این نوشتار مفاهیم و اصول طراحی معماری بر پایه طراحی بایوفیلیک بررسی شده است .

پنج دیدگاه مطرح شده در زمینه مؤلفه های طراحی با امکان ایجاد ارتباط انسان با طبیعت در ذیل رویکرد طراحی بایوفیلیک :

• 1) دِر و لَنس 2012
• 2 ) دِر و کِلِرت 2013
• 3) هیرواگن و گرِگُری 2001
• 4 ) هیرواگِن و هاس 2001
• 5 ) کرامر و براونینگ 2008

دو رویکرد در طراحی بیوفیلیک  :

• رویکرد اول :

استفاده مستقیم از طبیعت؛ به این معنی که تا می توانیم طبیعت و محیط طبیعی را وارد فضای انسان ساخت کنیم. از گیاهان، نور طبیعی و تهویه طبیعی در فضاهای معماری استفاده کنیم. مصالح طبیعی همچون: سنگ، چوب و ... را برای ساخت جایگزین کنیم. عکس های مناظر طبیعی، نمادها و نشانه های طبیعت را در معماری داخلی و تزئینات نما و فضاها مورد استفاده قرار دهیم. در همه این موارد طبیعت به شکل مستقیم و بدون واسطه درك می شود.

• رویکرد دوم :

استفاده غیرمستقیم از طبیعت؛ رویکرد دوم به این صورت است که از ویژگی ها و خواص موجود در طبیعت در طراحی بهره برداری می شود. به طور مثال: در ابتدا به پژوهش بر روی الگوی هندسی و پیچیده عناصر طبیعی می پردازد و سپس جهت طراحی معماری یا سازه از آن استفاده می کنند و پیچیدگی مورد علاقه انسان ها در محیط طبیعی را، در فضای معماری خلق می کنند. چنین مواردی به شکل غیرمستقیم و ذهنی درك می شوند  .