مطالعات فضایی و الگوی طراحی بیمارستان : 1- بخش خدمات مراقبت از بیمار (208 اسلاید)

بخش های ارائه شده در بخش خدمات مراقبت از بیمار در بیمارستان عبارتند از :

• بخش بستری داخلی و جراحی
• بخش بستری زنان و زایمان
• بخش بستری کودکان
• بخش مراقبت های ویژه قلبی
• بخش مراقبت های ویژه داخلی
• بخش مراقبت های ویژه نوزادان

1- بخش بستری داخلی و جراحی :

در این بخش بیماران جهت درمان بستری میشوند.  وظیفه اصلی بخش بستری در بیمارستان نگهداری و مراقبت از بیماران در دوران معالجات بستری می باشد . بخش بستری تقریباً با کلیه بخش های بیمارستان در ارتباط می باشد . ارتباط بخش مذکور با بخش های تشخیص و درمان به طور عام ، ارتباط روزمره ، مستقیم و مشترک بیمار و با بخشهای خدماتی ، ارتباطی روزمره، مستقیم و مشترک کارکنان با خدمات می باشد. تنها ارتباط مستقیم و مستقل بخشهای بستری با ورودی اصلی، که امکان انتقال سیستم عیادت کنندگان به بخشهای بستری را بوجود می آورد .

بخشهای بستری بر اساس وضعیت بیمار و نوع بیماری و خصوصیات خدمات پرستاری شکل می گیرند و به سه دسته کلی زیر تقسیم می شوند :

• بخش بستری نرمال برای بیمارانی که احتیاج به مراقبت پرستاری دائم دارند.
• بخش بستری خاص برای بیمارانی که نیاز به مراقبتهای پزشکی و پرستاری فشرده دارند.
• بخش های بستری نقاهتی برای بیمارانی که نیاز به خدمات پرستاری غیر دائم دارند.

هر بخش بستری خود به مناطق زیر تقسیم می شود :

• منطقه نگهداری بیمار شامل اتاق های بیماران و توالت های مخصوص بیماران و حمام
• منطقه پشتیبانی خدمات شامل محل کنترل پرستارها ( کاردکس) دفتر مخصوص دکترها ، دفتر بررسی چگونگی وضع بیماران و سیستم اطلاعات بیمارستان
• منطقه پشتیبانی پزشکی شامل اتاق تیم های پزشکی یا اتاق گزارش اتاق وسایل ضد عفونی ، انباری مخصوص وسایل پزشکی ، اتاقهای معاینه و معالجه اتاق مخصوص داروها اتاق نشیمن بیماران ، اتاق کنفرانس و ...
• منطقه عمومی شامل سالن انتظار ملاقات کنندگان ، محل آبخوری ، محل تلفنهای عمومی ، سرویسها
• منطقه کارکنان شامل دفتر سرپرستار و دفتر اسناد و امور مالی

اتاق های بیماران :

اتاق های بستری بیماران ، تشکیل دهنده این منطقه می باشد و به دلیل اهمیت ارائه خدمات پرستاری به این منطقه ، طراحی بخش های مختلف باید به طریقی باشد که ابعاد این منطقه به حداقل ممکن کاهش یابد. تعیین ظرفیت اتاق بسته به نوع درمان دارد.

• توالت و حمام های اتاق بیماران :

در مورد توالت و حمامهای اتاق بیماران توجه به نکاتی الزامیست از جمله محل دستشویی را میتوان جدا از توالت در داخل اتاق در نظر گرفت و از طرفی میتوان آن را از داخل توالت جدا کرد. در توالت بایستی دستگیره های ایمنی ، آینه ، جا صابونی ، جاحوله ای ، رختکن ، دوش ، زنگ اخبار و زباله دان کار گذاشته شود و تاکید میشود که درب توالت ها به طرف بیرون توالت باز شوند و عرض آنها از ۹۰ سانتیمتر کمتر نباشد.

• راهروهای بخش بستری :

حداکثر پهنای راهروها بستگی به میزان رفت و آمد دارد . معمولاً راهروهایی که مرکزی هستند و درب های اتاق های بیماران در آن باز میشود باید آنقدر باشند که چهار چرخه ها به آسانی در آنها رفت و آمد کنند و این مقدار از ۲۴۰ سانتیمتر نمیتواند کمتر باشد . کف راهرو در قسمت بیماران باید دارای مصالحی باشد که رفت وآمد بر روی آن ایجاد سروصدا نکند و از لحاظ بهداشتی سالم باشد .  تهویه و نور کافی برای راهروها الزامیست.

منطقه خدمات پرستاری شامل موارد زیر می باشد :

• میز کنترل پرستاری
• محل گزارش نویسی پرستاران و پزشکان
• نگهداری دارو
• اتاق معاینه و درمان

نظر به اهمیت خدمات پرستاری در عملکرد بخشهای بستری و با توجه به میزان حرکت تقریباً دائمی کادر پرستاری در داخل بخش، کاهش هر چه بیشتر فاصله ایستگاه پرستاری از فضای داخلی بخش در طراحی بخشهای بستری نقش به سزایی دارد .

در هر بخش حداقل یک فضا برای پرستار مورد نیاز است و ساده ترین فرمی که تظاهر میکند ، میز و صندلی برای پرستار است که از این محل باید با بیمار ، پزشک ، آزمایشگاه و سایر قسمت های لازم ارتباط برقرار کند .

• 2- بخش بستری زنان و زایمان :

در این بخش اختلافات عمده ای نسبت به بخش بستری داخلی و جراحی به چشم می خورد . تعداد زیاد اطاق های یک نفره منجر به کوچک شدن اندازه کل ، در محدوده ۳۰ متر ( ۱۰۰ فوت) رفت و آمد از ایستگاه پرستاری تا آخرین اطاق خواب ، خواهد شد.

 در بخش زایمان نیروی متضادی حاکم می باشد.  بیشتر مادران از اشغال یک اطاق دو نفره و حتی بزرگتر اظهار رضایت می کنند و به خاطر داشتن هم صحبت اطاق دو نفره را ترجیح می دهند. بنابراین تعداد اطاق یک نفره را میتوان به حداقل خود فقط برای موارد ایزوله که معمولاً چهار عدد در هر ۳۰ تا ۴۰ اطاق خواهند بود ، تقلیل داد . مگر آنکه عرف محلی طالب لوکسی و وضعیت بهتر اطاق های یک نفره باشد.

 با تعداد اطاق یک نفره کمتر ، به هر صورت ، یک اطاق معاینه برای هر بخش لازم می آید و پیش بینی یک اطاق برای دو بخش چنانچه در بخش داخلی و جراحی مجاز است ، در این بخش مجاز نخواهد بود .

بعلت صرفه جویی سطح زیربنا در ازاء هر تخت بخاطر اطاق های چند نفره بجای یک نفره، بخش زایمان را میتوان تا مقادیر قابل ملاحظه ای از سایر بخش های بستری بزرگتر در نظر گرفت .  این امر از نقطه نظر پرستاری مادر اشکالی بوجود نخواهد آورد ، ولی در عوض یک عامل مهم اشغال فضا در این طبقه، فضای مورد احتیاج شیرخوارگاه می باشد .

• 3- بخش بستری کودکان :

احتیاجات این واحد در رابطه با احتیاجات کودکان بستری می باشد .  اطاق های مخصوص تخت های بچه ها باید چنان طرح گردند که بطور متناوب بتوانند تخت بزرگسالان را نیز در خود جای دهند.

بعضی اعتقاد دارند که در این بخش دیوارهای شیشه ای برای بوجود آوردن اطاقک ضروری می باشند ، ولی عقاید در این باره بسیار متفاوت است. اگر ملاحظات محلی اجازه حذف آنها را بدهند ، انعطاف پذیری بیشتری در استفاده از فضا بوجود خواهد آمد. در این مورد احتمالاً پرده های متحرک کفایت خواهند نمود .

در یک بیمارستان کوچک که ممکن است بخش کودکان آن در انتهای بخش بستری داخلی واقع شده باشد ، پیش بینی یک ایستگاه پرستاری فرعی در نزدیکی تخت های بخش کودکان مناسب خواهد بود  . در تعیین موقعیت اطاق و تجهیزات آبدارخانه و توزیع غذای این قسمت نیز باید این مسائل جداسازی در مد نظر باشند .

در مورد جای دادن به اولیاء بچه ها در شب نیز باید فکری شود ، در صورتیکه از نظر پزشکی اشکالی وجود نداشته باشد. این کار با قرار دادن تخت بچه در یک اطاق یکنفره با یک تخت بزرگ برای پدر یا مادر بسهولت انجام پذیر است.

از این مبحث چنین استنباط میشود که در بخش کودکان شرایط و احتیاجات بیماران بسیار متفاوت است و در تخصیص اطاق ها رعایت حداکثر انعطاف پذیری الزامی می باشد. بنا به این علت است که عده ای پرده های متحرک بین تخت های بچه ها ، گهواره ها و حتی عدم وجود هر گونه جدا کننده ای را بر اطاقک های تفکیک شده ترجیح می دهند.

پیش بینی توالت های خصوصی در این بخش فقط شامل تخت نوجوانان خواهد شد ، ولی دستشوئی باید در تمام اطاقها پیش بینی گردد .

برای راحتی در امر نظارت و تقلیل ناراحتی بچه ها در رابطه با احساس محدودیت بهتر است دیوارهای جدا کننده را که شامل دیوارهای راهرو هم می باشد تا حد ممکن از شیشه در نظر گرفت .

باید توجه دقیقی در مورد پوشش و پرده مبذول داشت تا در عين حفظ حریم خصوصی فضا ، نظارت کافی هم امکان پذیر باشد.

• 4- بخش مراقبت های ویژه قلبی :

بخش مراقبتهای ویژه در حقیقت یک بخش کاملاً تخصصی است و به منظور مراقبت و نگهداری دائم از بیمارانی که در مرحله حساس بیماری به سر می برند و هر لحظه احتمال وخیم شدن وضع آنها می رود به وجود آمده است.

این بخش در رابطه مستقیمی با بخش جراحی و در رابطه نزدیک با اورژانس است.  در این بخش مجرب ترین پرستارها قرار دارند و مراقبت ۲۴ ساعته است.

در این بخش اتاقهای بیماران باید به راحتی قابل دسترسی باشد و به گونه ای طراحی شوند که فضای کافی جهت انطباق با تکنولوژی بالا و تجهیزات مونیتورینگ داشته باشد.

اتاقهای نیمه خصوصی باید شامل پاراوان هایی جهت ایجاد فضای خصوصی باشند.

اتاقهای ویژه بخش بستری بیماران قلبی، اختصاص به بیمارانی دارد که دوره بحرانی حمله قلبی را پشت سر گذاشته اند و هنوز نیاز به مراقبت دائم و اندازه گیری های دقیق دارند. اتاقهای بستری در این بخش یک تختی است و ایستگاه پرستاری مشرف به اتاق های بیماران است .  کلیه اتاق های بیماران به وسایل اندازه گیری مرتبط هستند.

تعداد تخت های مراقبت های ویژه در بیمارستان ، رابطه مستقیم با تعداد تخت های بستری در تخصص های گوناگون و پیشرفتگی تخصصی بیمارستان دارد .  تعداد این تخت ها ۵ تا ۱۰ درصد کل تخت های بستری است . کوچکترین واحد مراقبت ویژه ۴ تخت و حداکثر ظرفیت واحد ۶ تا ۸ تخت می باشد.

در طراحی این بخش ها مسلط بودن واحد پرستاری بر کلیه تخت های زیر پوشش دارای اهمیت خاص است. حتى المكان بیماران در روی تخت خود بایستی از محل قرارگاه پرستاری قابل رویت باشند .  لااقل یک اتاق خصوصی با پاروان در هر بخش ICU  برای بیمارانی که نیاز به ایزوله شدن یا جدایی از سایرین دارند تعبیه می گردد .

به جهت شدید بودن بیماری این بیماران تجهیزات پشتیبانی اغلب فضایی را در کنار یا پایین تخت اشغال می کنند. فضایی حدود ۴۸ اینچ در سه جهت تخت باید در نظر گرفت. واحدها اجازه دسترسی ۳۶۰ درجه گرد بیمار را می دهند.

بخش ICU  اجباراً باید در مجاورت بخش جراحی قرار گیرد تا با وجود محیط پر رفت وآمد و پر تلاش آن ، بیمار که در حالت بیهوشی به سر می برد آزرده نشود ، حال آنکه بخش CCU  علاوه بر اینکه هیچ گونه پیوستگی با بخش اعمال جراحی ندارد ، پس از گذراندن دوران حاد ، بیماران ICU  و CCU  را میتوان با هم بستری نمود.

هر اتاق باید مجهز به دستگاه تهویه بوده و رطوبت نسبی مناسب ۵۰ درصد را داشه باشد.  دیوارها و درب های این اتاقها باید عایق صدا باشد .  از هر اتاق بیمار بایستی پنجره ای به محوطه بیرونی بیمارستان باز شود و مساحت سطح این پنجره نباید از ۱/۱۰ سطح اتاق کوچکتر باشد.

 درهای ورودی حداقل ۱۲۵ سانتیمتر پهنا داشته باشد.

به منظور حفظ بهداشت و نظم و سکوت این بخش ، ورود ملاقات کنندگان به بخش ممنوع و عیادت از طریق یک راهروی مشاهده در خارج از بخش صورت می گیرد . بیماران در این واحدها تحت مشاهده دائم هستند .

• منبع :

منبع تهیه این  پاورپوینت مجموعه فایل هایی با عنوان "  پروژه نیازسنجی ، فضایابی و الگوی طراحی بیمارستان های تیپ 64 و 100 تختخوابی درمانی " می باشد که توسط گروه مهندسین مشاور نوی تهیه شده است .